صفحه شخصی احمد غلامعلی

صفحه شخصی احمد غلامعلی

ماه رمضان: ماه تمرین بندگی



مجموع: ۰

بازدید: ۴۲۷

خبر

ماه رمضان: ماه تمرین بندگی

ارسال شده در: 08 خرداد 1396 - 15:40 توسط احمد غلامعلی

ماه رمضان: ماه تمرین بندگی

 

ماه رمضان موسمی که در آن انسان به میهمانی خدا فراخوانده می شود تا به گسترده ترین ضیافت الهی گام نهد و با نیایش های عاشقانه و دل بریدن از علایق دنیوی، میهمانی شایسته برای میزبان خود باشد. رمضان در اصطلاح به معنای حرارت و سوزانیدن است چراکه در این ماه گناهان انسان آمرزیده و بخشیده می شود و این ماه به دلیل نزول قرآن از اهمیت و جایگاه ممتازی در میان ماه های قمری برخوردار است. یکی از پررنگ ترین ابعاد ماه رمضان عبادت در این ماه عزیز است که آن نیز زمانی ما را به قرب پروردگار می رساند که به درستی انجام شود. در آستانه ماه مبارک رمضان و در راستای کسب آمادگی برای ماه بندگی با حجت الاسلام والمسلمین احمد غلامعلی عضو هیات علمی دانشگاه قرآن و حدیث و ریاست دانشکده علوم و معارف قرآن به گفتگو نشستیم که شما را به خواندن این گفتگو دعوت می کنیم.

 

حجت الاسلام والمسلمین احمد غلامعلی در ابتدا ضمن تبریک فرا رسیدن ماه مبارک رمضان اظهار کرد:  ماه رمضان را ماه مهمانی خداوند ناميده‌اند، چرا که در اين ماه تمام بندگان ميهمان درگاه حق تعالي هستند، ان شاء الله که بتوانیم از برکات این ماه استفاده کامل را ببریم.

وی با اشاره به روایتی از امام رضا (ع) افزود: در آخرین جمعه ماه شعبان جناب اباصلت خدمت امام رضا(ع) رسید و حضرت مطالبی را در رابطه با آمادگی ورود به ماه رمضان به ایشان فرمودند.

امام (ع) فرمود: «عَلَیْکَ بِالْإِقْبَالِ عَلَى مَا یَعْنِیکَ وَ تَرْکِ مَا لَا یَعْنِیکَ » "به کاری که برای تو مفید است روی بیاور و آنچه که برای تو بیهوده است را ترک کن."

این پژوهشگر مطالعات حدیثی در ادامه تصریح کرد: این فرمایش امام رضا (ع) برای کسب آمادگی و تمرین بندگی در ماه مبارک رمضان بسیار زیبا است که ما در ماه مبارک رمضان ممارست کنیم بر کارها و اعمالی که برای ما مفید است و ترک اعمالی که بیهوده هستند. برخی کارها که بهتر است با تمرین و تلاش در این ماه سعی بر ترک آن ها داشته باشیم، نظیر وقت گذرانی در برخی شبکه های اجتماعی که برای ما بیهوده هستند، حرف های لغو و بیهوده ای که تا کنون به آن ها مشغول بوده ایم و بعضی کارهای عادی و روزمره ای که برای ما مفید نیستند.بنابراین یکی از تمرین های بندگی که در این ماه مبارک قادر به انجام آن هستیم این است که هرآن چیزی که برای ما فایده دنیایی و آخرتی دارد را انجام دهیم.

 وی با اشاره به عبادت و سبک بندگی در ماه مبارک رمضان بیان کرد: در این ماه ادعیه، اذکار و نمازهای بسیاری به ما سفارش شده است که همه این ها نشان دهنده جایگاه ویژه ماه مبارک رمضان است. در رابطه با نحوه عبادت روایتی از پیامبر اکرم (ص) است که فرمودند: « کفَی بِالْعِبَادَةِ شُغُلًا» "هر كه خود را به عبادت خدا مشغول دارد، برایش بهترین شغل است." در این جا برای انسان جای سوال است که حضرت فرموده اند عبادت برای مشغول بودن بس است، این به چه معناست؟ آیا بدان معنی است که ما در ماه مبارک همه شغلها را ترک کنیم و همه بگوییم کفَی بِالْعِبَادَةِ شُغُلًا. آیا معنای حقیقی این عبارت همین است؟

حجت الاسلام والمسلمین احمد غلامعلی در ادامه برای تبیین هر چه بهتر این عبارت عنوان کرد: در این جا باید به این نکته توجه کنیم که شاید ما مفهوم عبادت را به درستی درک نکرده ایم که این ابهام پدید آمده و متوجه نمی شویم اینکه عبادت برای ما کافی است به چه معناست؟

وی بیان کرد: حقیقت این است که ما برای تبیین هرچه بیشتر این فرمایش پیامبر که فرموده اند: کفَی بِالْعِبَادَةِ شُغُلًا، باید در مجموعه متون روایی که از امیرمومنان علی (ع)، پیامبر خدا و اهلبیت به دست ما رسیده ببینیم که عبادت چه مفهوم دیگری دارد؟ چرا که بسیار اهمیت دارد که ما به حقیقت بندگی برسیم و ماه مبارک بهترین فرصت برای این تمرین است که در صورت رسیدن به حقیقت بندگی، همه اعمال و رفتارهای ما عبادت به شمار می آید و آنگاه کفَی بِالْعِبَادَةِ شُغُلًا مفهوم  حقیقی خود را نشان می دهد.

 ریاست دانشکده علوم و معارف قرآن با اشاره به برخی روایات در تبیین معنای عبادت عنوان کرد: امیرمومنان علی (ع) می فرماید: « العبودیةُ خمسةُ اشیاء: خَلاءُ البطْنِ و قرائةُ القرآنِ و قیام اللیل و التضُّرُع عند الصُّبح و البکاءُ من خشْیة الله »

بندگی در پنج چیز است؛

  1. خَلاءُ البطْنِ

 اینکه انسان بتواند شکم خود را حفظ کند،  اندرون از طعام خالی دار....تا درو نور معرفت بینی

  این مساله بسیار مهمی است و اراده  قوی می خواهد که انسان بتواند نسبت به تمام خوراکی های حلالی که در اختیار دارد چشم ببندد و حدود 16 ساعت از خوردن اجتناب کند. این کار برای ما که عادت داریم هر ساعت نوشیدنی و خوراکی های مختلفی را بخوریم و اکنون در این ساعات هیچ چیز نخوریم خیلی اهمیت دارد. اگر انسان بتواند این کار را به درستی انجام دهد طبیعی است که بعد از این تمارین، نسبت به محرّمات راحت تر می تواند این کار را انجام دهد.

  1. قرائةُ القرآنِ

یکی از مواردی که به راستی ما از آن ها غافل هستیم تدبرو خواندن قرآن است. حضرت فرموده اند حقیقت بندگی در گرو خواندن قرآن است چون انسانی که با قرآن انس می گیرد از بسیاری از کارها بازداشته می شود چرا که قرآن بسیاری از صفات همچون تکبر، غرور و ... را تعدیل می کند.

  1. قیام اللیل

ماه مبارک رمضان فرصت بسیار خوبی برای خوندن نماز شب است. اگر انسان در کل سال نمی تواند این عمل را انجام دهد، در ماه مبارک می تواند این تمرین را انجام دهد که یک ساعت به سحر بیدار شود و این نماز با فضیلت را به جا آورد.

  1. التضُّرُع عند الصُّبح

ما باید قدر این ارمغان هایی که به دست ما رسیده را بدانیم و اغتنام بشماریم. مانند دعای سحر که دعایی  بسیار کوتاه و پر معناست، در این دعا تنها طلب مغفرت می کنیم که مغفرت هم طبق تعبیر صحیفه سجادیه ما را به جوار خداوند می رساند و همچنین دعاهای دیگری که در دسترس ما هستند مانند دعای ابوحمزه ثمالی و... را در این ماه عزیز بخوانیم.

  1. البکاءُ من خشْیة الله

بهتر است بدانیم که اگر بر درگاه خداوند متعال گریه می کنیم، گریه ما از روی شناخت باشد در این صورت است که ما را به بندگی می رساند.

وی در ادامه افزود: در حدیث معراج و در تفسیر عبادت می گوید: بندگی آن زمانی است که انسان ورع، سکوت، ترس، حیا داشته باشد، خوردنش در حد ضرورت باشد، با دنیا و دنیا پرستی دشمنی و با نیکان دوستی کند. بنابراین عبادت صحیح زمانی اتفاق می افتد که در همین عبادت دشمن شناسی درستی داشته باشیم و بدانیم با چه کسی یارگیری و از چه کسی کناره جویی کنیم. در قسمتی که می فرماید در خوردن خود دقت کند نشان می دهد که خوردن از موارد مهمی است که در هر دو روایت به آن اشاره شده است هرچند شاید این ها موارد پیش پا افتاده و عادی به نظر برسد اما به این دلیل در روایات آمده تا اراده ما را تقویت کند.

حجت الاسلام والمسلمین احمد غلامعلی در تبین حدیث معراج اضافه کرد: مورد دیگری که بسیار اهمیت دارد حیا است که متاسفانه امروزه به نظر می رسد کم شده باشد. حیا نکته بسیار مهمی در طریقه بندگی است، باید ببینیم حس نظارت خداوند چه مقدار برای ما اثر دارد؟ به عنوان مثال وقتی مهمانی به منزل ما می آید آیا ما با لباس منزل و شلوار زیر، جلوی مهمان می رویم؟ پس باید به حیا در زندگی شخصی و اجتماعی خود توجه کنیم. در رابطه با سکوت هم باید عرض کنم که بسیاری از افراد شهوت حرف زدن دارند، خیلی مهم است که انسان چیزی را بداند و حرف نزند. در این جا منظور حدیث این است که سکوت و به جا صحبت کردن نیز از مصادیق عبادت به شمار می رود.

وی گفت: حال با بیان این نکته هایی که از روایات دریافتیم عبارت کفَی بِالْعِبَادَةِ شُغُلًا مفهوم خود را در می یابد، همچنیم معنای عَلَیْکَ بِالْإِقْبَالِ عَلَى مَا یَعْنِیکَ مشخص می شود. چرا که بندگی فقط روزه گرفتن و نماز خواندن نیست، ماه مبارک تمرینی است برای آنکه ما در تمام اعضا و جوارح خود به شناخت و حقیقت بندگی برسیم که اگر بتوانیم در ماه مبارک به این شناخت دست یابیم بعد از ماه مبارک نیز تمام اعضا و جوارح ما خدایی می شود.

عضو هیات علمی دانشگاه قرآن و حدیث با اشاره به گذرا بودن ماه مبارک رمضان بیان کرد: فرصت را مغتنم بشماریم، گاهی اوقات انسان حسرت می خورد که در این ماه عزیز آنقدر به کارهای دنیایی مشغول بود تا به قدر مژه بر هم زدنی آخر ماه مبارک فرا می رسد و می بینیم که بهره ای از آن عبودیت نبرده ایم.

وی در ادامه با بیان روایتی از کتاب کافی افزود: حضرت علی (ع) می فرماید: « اَفْضَلُ العِبادَةِ الْعفافُ » یعنی برترین عبادت ها عفاف است. عفاف در این جا به معنای پاکدامنی است، با مطالعه روایات در می یابیم که این مفاهیم با نگاه قبلی ما از عبادت خیلی فرق دارد. در واقع ائمه معصومین می خواهند به ما بگویند که هرگاه توانستید یکایک اعضا و جوارح خود را بر کارهای مفید به کار گیرید، در آن صورت عبادت کرده اید. مانند زمانی که شما وسیله ای را خریداری می کنید اگر مطابق دفترچه راهنمای آن وسیله شروع به کار کنید، این برای شما ماندگار تر و مفید تر خواهد بود و می توانید از آن به خوبی استفاده کنید. اما چنانچه طبق راهنمایی های کارخانه سازنده پیش نرویم ممکن است کاری را به اشتباه انجام داده و باعث از بین رفتن آن وسیله شویم. بندگی نیز به همین معناست که اگر طبق آن دفترچه راهنمایی که خداوند برای ما قرار داده تا یک انسان به مقام انسانیت برسد پیش برویم به مقام معرفت و بندگی رسیده ایم و در آن صورت افعال همه اعضا و جوارح ما عبادت به شمار می رود. یکی از خصوصیات ماه مبارک همین است که انسان را به مقام انسانیتش نزدیک گرداند.

همانطور که جناب سعدی هم می گوید:

  خور و خواب و خشم و شهوت شغبست و جهل و ظلمت      حیوان خبر ندارد ز جهان آدمیت

یا مثنوی که می گوید: این دهان بستی دهانی باز شد          تا خورنده ی لقمه های راست شد

حجت الاسلام والمسلمین احمد غلامعلی با بیان روایاتی دیگر از حضرت علی (ع) در غرر الحکم مطرح کرد: امیرمومنان علی (ع) می فرماید: أفضل العباده الفکر، پس ببینید وقتی پیامبر می فرماید : کفَی بِالْعِبَادَةِ شُغُلًا یعنی اینکه من بدانم افضل عبادات فکر است و من فکرم را درست به کار گیرم.

یا در جایی که حضرت امیر می فرماید: أفضل العباده الزَّهادَه به این معنا که بدانم بهترین عبادت ها آن است که زهد داشته باشم یعنی تسلیم شرایط نشوم و بتوانم روی شرایط اثر بگذارم اگر به این مقام برسم به بندگی واقعی رسیده ام. ایشان می فرمایند: أفضل العباده العفاف یعنی من بتوانم به این مقام برسم که خودم را از شهوات حفظ کرده و پاکدامنی پیشه کنم.

وی در ادامه افزود: حضرت علی (ع) در عبارت دیگری می فرماید: اَفْضَلُ الْعِبادَةِ غَلَبَةُ الْعادَةِ ، این جمله نکته خیلی ظریفی دارد که برترین عبادت چیره آمدن بر عادت است در حالی که ما در حال حاضرعباداتمان به صورت عادت درآمده است. عبادت واقعی آن است که بتوانیم بر عادات چیره شویم و این زمانی اتفاق می افتد که هر نمازی که انسان می خواند با نماز قبلی او تفاوت داشته باشد و یک مرحله جلوتر رفته باشد این چنین دیگر گرفتار عادت نمی شویم. روزه ای که امسال می گیریم با روزه سال گذشته تفاوت داشته باشد و یک مرحله فهم و شناختمان بالاتر رفته باشد.

پیامبراکرم (ص) فرمود: « مَنْ أَتَى اللَّهَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ مِنْ أَعْبَدِ النَّاسِ »

"هر که آنچه را که خداوند بر او واجب ساخته را انجام دهد از عابدترین مردمان است"

مطابق این روایت ما واجبات را نباید دست کم بگیریم و بدانیم که انجام این واجبات باید ما را به شناخت برساند که اگر به آن شناخت برساند در واقع مسیر بندگی را درست طی کرده ایم.

این پژوهشگر مطالعات حدیثی در خاتمه با بیان فرمایشی از حضرت علی(ع) خاطر نشان کرد: حضرت امیر فرموده اند: « سَکِّنُوا فی اَنْفُسِکُمْ مَعْرِفَةَ ما تَعْبُدُونَ حَتّی یَنْفَعَکُمْ ما تُحَرِّکُونَ مِنَ الْجَوارِحِ بِعِبادَةِ مَنْ تَعْرِفُون»

" شناخت خدایی را که می پرستید در جان های خود جای دهید، تا خم و راست شدن هایی که برای معبود شناخته شده خویش تحمل می کنید، شما را سود رساند."

در واقع اصل مطلب همین است که آنچه مفید واقع می شود این است که انسان به شناختی از خداوند دست پیدا کند که همه کارهایش برای او مفید باشد.

پایان مصاحبه

تهیه و تنظیم: ن. یکتا

نظرات

یادداشت ها

کتاب ها

مقالات